Bệnh gan do rượu: 3 giai đoạn và cách bảo vệ lá gan

Những cuộc nhậu cuối tuần, tiệc liên hoan, đám cưới, gặp gỡ đối tác… rượu bia đã trở thành một phần quen thuộc trong sinh hoạt của nhiều người Việt. Điều ít ai để ý là lá gan phải “gánh” gần như toàn bộ lượng cồn đưa vào cơ thể. Bệnh gan do rượu thường tiến triển âm thầm qua nhiều năm, và khi triệu chứng rõ ràng thì tổn thương có thể đã khó hồi phục. Hiểu đúng 3 giai đoạn của bệnh sẽ giúp bạn biết mình đang ở đâu và cần làm gì để bảo vệ lá gan.

Vì sao rượu bia gây hại cho gan?

Gan là cơ quan chính chịu trách nhiệm chuyển hóa cồn. Theo Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, chỉ khoảng 10% lượng cồn được đào thải qua mồ hôi, hơi thở và nước tiểu; phần còn lại phải đi qua gan để được xử lý. Trong quá trình này, gan bị kích hoạt phản ứng viêm, các tế bào gan bị tổn thương. Khi uống nhiều và kéo dài, gan không kịp phục hồi, tổn thương cứ thế tích tụ.

Vinmec cũng dẫn số liệu cho thấy khoảng 33,5% dân số Việt Nam có sử dụng rượu bia, trong đó số người lạm dụng chiếm gần 20% – một con số cho thấy nguy cơ bệnh gan do rượu không hề nhỏ trong cộng đồng.

3 giai đoạn của bệnh gan do rượu

Theo Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS) và Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, bệnh gan do rượu thường diễn tiến qua ba giai đoạn chính. Các giai đoạn này có thể chồng lấn lên nhau.

Giai đoạn 1: Gan nhiễm mỡ do rượu

Mỡ tích tụ trong tế bào gan, khiến gan to ra. Theo Vinmec, có tới 90% người thường xuyên uống rượu bia bị tích mỡ ở tế bào gan. Giai đoạn này thường không có triệu chứng, nhiều người chỉ phát hiện tình cờ qua siêu âm hoặc xét nghiệm men gan khi khám sức khỏe. Tin tốt là theo NHS, gan nhiễm mỡ do rượu thường có thể hồi phục nếu ngừng uống rượu.

Giai đoạn 2: Viêm gan do rượu

Gan bị viêm và tổn thương, có thể ở dạng cấp tính hoặc mạn tính. Tâm Anh cho biết ở giai đoạn này, tế bào gan bị chết đi và có thể để lại sẹo. Theo NHS, một phần tổn thương vẫn có thể cải thiện nếu người bệnh ngừng uống rượu; tuy nhiên người bệnh cần được bác sĩ theo dõi và điều trị sát sao.

Giai đoạn 3: Xơ gan do rượu

Mô gan bình thường bị thay thế dần bằng mô sẹo, gan trở nên cứng và mất dần chức năng. NHS nhấn mạnh rằng tổn thương ở giai đoạn này thường không thể đảo ngược. Xơ gan còn làm tăng nguy cơ ung thư gan và có thể dẫn đến suy gan.

Dấu hiệu cảnh báo gan đang “kêu cứu”

Theo NHS, ở giai đoạn sớm, dấu hiệu thường mơ hồ nên dễ bị bỏ qua:

Mệt mỏi kéo dài, ăn không ngon miệng.
Sụt cân không rõ lý do.
Buồn nôn, khó chịu vùng bụng trên.

Khi bệnh tiến triển, NHS và Tâm Anh mô tả các dấu hiệu nặng hơn như:

Vàng da, vàng mắt.
Bụng to dần do tích dịch (cổ trướng).
Sốt, run tay.
Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen do xuất huyết tiêu hóa.
Lú lẫn, ngủ gà, thay đổi hành vi (bệnh não do gan); teo cơ.

Các dấu hiệu như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lú lẫn là tình trạng cấp cứu, cần đến bệnh viện ngay.

Làm gì để bảo vệ lá gan?

Giảm và tiến tới ngừng rượu bia

Đây là việc quan trọng nhất ở mọi giai đoạn. Vinmec dẫn khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới: nếu có uống, mỗi ngày chỉ nên dùng một đơn vị rượu bia, tương đương khoảng 270 ml bia hoặc 125 ml rượu vang. NHS khuyên không uống quá 14 đơn vị cồn mỗi tuần và nên chia ra ít nhất 3 ngày, không dồn vào một lần. Với người đã được chẩn đoán bệnh gan do rượu, mục tiêu là ngừng uống hoàn toàn.

Lưu ý: NHS cảnh báo người uống rượu nhiều và lâu năm dừng đột ngột có thể gặp hội chứng cai nguy hiểm. Hãy trao đổi với bác sĩ để được hỗ trợ cai rượu an toàn.

Ăn uống lành mạnh

Vinmec khuyên người có nguy cơ nên có chế độ ăn giàu chất xơ, đạm nạc và trái cây, hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ. Bữa ăn đủ chất giúp cơ thể có nguyên liệu để phục hồi, đặc biệt ở người uống rượu lâu năm thường ăn uống thất thường.

Khám và tầm soát gan định kỳ

Vinmec khuyến nghị người có nguy cơ nên tầm soát gan định kỳ 6 tháng một lần. Theo Tâm Anh, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm men gan (AST, ALT, GGT), siêu âm gan, chụp CT/MRI hoặc nội soi tiêu hóa tùy tình trạng.

Khi nào cần đi khám?

Bạn uống rượu bia thường xuyên, nhiều năm, dù chưa có triệu chứng.
Kết quả khám sức khỏe cho thấy men gan tăng hoặc gan nhiễm mỡ.
Xuất hiện mệt mỏi kéo dài, chán ăn, sụt cân, vàng da, bụng to.
Bạn muốn giảm hoặc cai rượu nhưng gặp khó khăn, cần được hỗ trợ.

Lời kết

Bệnh gan do rượu không xảy ra sau một đêm, và cũng có thể dừng lại nếu phát hiện sớm. Ở giai đoạn gan nhiễm mỡ, lá gan vẫn còn cơ hội hồi phục khi bạn nói “không” với rượu bia. Hãy lắng nghe cơ thể, khám gan định kỳ và đừng ngần ngại tìm đến bác sĩ – đó là cách bảo vệ lá gan hiệu quả và bền vững nhất.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo: